Najlepsze miasto nie powstało z marzeń na papierze, ale z gruzów, sporów i odważnych decyzji ludzi, których historie ożywają w niezwykłej operze Cezarego Duchnowskiego inspirowanej książką Grzegorza Piątka o powojennej odbudowie Warszawy. W relacji z tego wydarzenia zaglądasz za kulisy jednego z najgłośniejszych spektakli sezonu „Najlepsze miasto świata. Opera o Warszawie”, śledząc, jak monumentalna orkiestra, chór i elektronika splatają się z obrazami miasta rozdartego między wizjami architektów, ideologiami polityków a codziennymi lękami i marzeniami mieszkańców. Jeśli chcesz zobaczyć, jak Warszawa zamienia się na scenie w żywy organizm, który wciąż na nowo udowadnia, że jest najlepsze miasto do życia, pamiętania i spierania się o przyszłość, koniecznie przeczytaj naszą relację z tego spektaklu.
Czego się spodziewałem po „Najlepsze miasto świata. Opera o Warszawie”?
Dostałem zaproszenie do obejrzenia w wersji online opery „Najlepsze miasto świata. Opera o Warszawie” i nie spodziewałem się niczego wielkiego dla siebie po przeczytaniu opisu. Myślałem, że to zwykły spektakl, na którym będę się nudził.
Jedyne co mnie zaciekawiło to przedstawienie Warszawy w okresie II Wojny Światowej i co się działo po tym czasie. Słyszałem tylko krótkie historie o odbudowie stolicy po wyniszczającej wojnie.
Według informacji to spektakl na scenie Opery w Teatrze Wielkim w Warszawie był pokazywany pięciokrotnie przy pełnej widowni. A ona mieści 8500 miejsc siedzących. Po tym padła decyzja o pokazaniu w wersji online. Możliwość pojawienia się stacjonarnie mnie ominęło, z tego tez powodu nie mam możliwości porównania teraz albo wiedzieć czego się spodziewać.
„Najlepsze miasto świata. Opera o Warszawie” to monumentalny spektakl Cezarego Duchnowskiego w 16 scenach, oparty na libretcie Beniamina M. Bukowskiego inspirowanym książką Grzegorza Piątka o odbudowie stolicy w latach 1944–1949. Przedstawienie pokazuje Warszawę jako miasto w ruinie, które rodzi się na nowo dzięki zbiorowemu wysiłkowi architektów, polityków i zwykłych mieszkańców, łącząc realizm historyczny z metaforą i nowoczesnymi multimediami. Rozbudowana orkiestra, chór, elektronika i projekcje w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej tworzą widowisko, które opowiada nie tylko o przeszłości miasta, ale też o jego tożsamości i marzeniu o „najlepszym mieście świata”.
Jakie wrażenie zrobiło na mnie „Najlepsze miasto świata. Opera o Warszawie”?
„Najlepsze miasto świata. Opera o Warszawie” to jedno z tych wydarzeń, które od pierwszych minut jasno komunikują, że mają ambicję stać się „wielką opowieścią o mieście” – i tę ambicję w dużej mierze realizują. Udostępnione online nagranie z Teatru Wielkiego – Opery Narodowej pozwala zobaczyć spektakl w pełnej skali: z ogromnym aparatem wykonawczym, rozbudowaną warstwą wizualną i precyzyjnie zaprojektowaną dramaturgią, która przez 16 scen prowadzi widza od zgliszcz po utopię i z powrotem w stronę nieoczywistej, współczesnej refleksji.
Punktem wyjścia jest książka Grzegorza Piątka o odbudowie Warszawy w latach 1944–1949, przełożona przez Beniamina M. Bukowskiego na libretto balansujące między dokumentem a metaforą. Dwie bohaterki – Architektka (Agata Zubel) i Dziennikarka (Joanna Freszel) – wyznaczają oś narracji: pierwsza ucieleśnia wizję nowoczesnego, funkcjonalnego miasta, druga przygląda się tej wizji z zewnątrz, z perspektywy ideologicznego zachwytu i narastających wątpliwości. Ten duet działa zaskakująco dobrze: głosy bohaterek są wyraziście zróżnicowane nie tylko wokalnie, ale też w sposobie bycia na scenie, co przekłada się na czytelny konflikt między planem, propagandą a realnym doświadczeniem mieszkańców.
Ogromną siłą spektaklu jest muzyka Cezarego Duchnowskiego, która w nagraniu robi co najmniej tak duże wrażenie jak w sali – zwłaszcza dzięki precyzyjnej realizacji dźwięku. Kompozytor łączy potężny aparat orkiestrowy Sinfonii Varsovii, chóry i oktet wokalny z warstwą elektroniki, tworząc brzmienia, które potrafią być zarówno brutalnie surowe, jak i niemal kontemplacyjne. Szczególnie udane są sceny zbiorowe: pulsujące, zrytmizowane, w których chór przechodzi od roli abstrakcyjnego komentatora do konkretnych postaci – urzędników, architektów, zwykłych warszawiaków – a dyrygent Bassem Akiki spina ten gęsty materiał w spójną, dynamiczną całość.
Warstwa wizualna spektaklu – scenografia Natalii Kitamikado, kostiumy Emila Wysockiego i projekcje Bartka Maciasa – wykorzystuje skalę sceny Teatru Wielkiego, ale nie popada w pustą monumentalność. Ruiny, plany urbanistyczne, wizualizacje przyszłego miasta i archiwalne skojarzenia układają się w rodzaj ruchomego atlasu pamięci Warszawy, gdzie każdy kolejny obraz nadpisuje poprzedni, zamiast go całkowicie wymazywać. W nagraniu dobrze widać, jak choreografia Maćka Prusaka zagęszcza tę przestrzeń: tancerze nie są dodatkiem, ale „duchem miasta” – ruchem wyrażającym to, czego nie da się powiedzieć ani w partiach solowych, ani w monumentalnych wejściach chóru.
Relacja między dokumentalną precyzją a symbolicznym skrótem jest jednym z najciekawszych wątków całego przedsięwzięcia. Fragmenty odwołujące się do realnych sporów o odbudowę, ideologiczne slogany i język techniczny urbanistów kontrastują z obrazami, w których Warszawa staje się niemal mitem – miastem wiecznie odradzającym się z własnych zgliszcz. W kilku miejscach dramaturgia nieco się rozlewa, a natłok idei i środków powoduje chwilowe zmęczenie widza, ale nawet wtedy spektakl ratują mocne, konsekwentnie prowadzone wątki bohaterek oraz wyraziste kulminacje muzyczne.
Jako całość „Najlepsze miasto świata. Opera o Warszawie” robi wrażenie dzieła potrzebnego – i miastu, i instytucji, która je wystawia. To nie tylko efektowne widowisko na wielką rocznicę, ale też poważna próba rozmowy o tym, czym jest dziś pamięć o odbudowie, komu zawdzięczamy kształt współczesnej Warszawy i co właściwie znaczy marzenie o „najlepszym mieście świata”. W ocenie ogólnej spektakl broni się jako nowoczesna, wielowymiarowa opera – z kilkoma dramaturgicznymi przeciążeniami, lecz z muzyką i obrazem na poziomie, który pozwala mówić o jednym z najważniejszych polskich projektów operowych ostatnich lat.